Kancelaria Adwokacka w Opolu – Sprawy nieletnich
Gdy dziecko ma sprawę przed sądem rodzinnym: udział rodziców, przebieg sprawy, możliwe rozstrzygnięcia.
pon.–pt. 9:00–16:30, telefon odbiera sekretariat · Opole, ul. B. Koraszewskiego 8-16/205 · II piętro, dostępna winda
W skrócie Sprawę nieletniego prowadzi sąd rodzinny, a nie karny – zamiast kary stosuje środki wychowawcze, od upomnienia po umieszczenie poza domem. Rodzice uczestniczą w postępowaniu, a o wyborze środka decyduje także to, co zostanie w nim wykazane, dlatego warto działać od początku, a nie dopiero przy odwołaniu.
Opracował: adw. dr Bartłomiej Filek · aktualizacja:
Najważniejsze na początek: to nie jest sprawa karna
Sprawę nieletniego prowadzi sąd rodzinny, a nie sąd karny. Postępowanie nie kończy się wyrokiem skazującym ani karą w rozumieniu prawa karnego – sąd stosuje środki, których celem jest oddziaływanie wychowawcze. Dziecko nie zostaje „skazane” i nie otrzymuje wpisu do rejestru karnego.
To nie znaczy, że sprawa jest bez znaczenia. Środki, które może zastosować sąd, sięgają od upomnienia po umieszczenie w ośrodku poza domem – a przebieg postępowania w dużej mierze zależy od tego, co zostanie w nim ustalone i wykazane. Dlatego warto uczestniczyć w nim świadomie od początku, a nie dopiero na etapie odwołania.
Czy to jedna z tych sytuacji?
Zawiadomienie z sądu rodzinnego dotyczące dziecka
Informacja z policji o zatrzymaniu albo o czynie popełnionym przez nieletniego
Szkoła zgłosiła sprawę do sądu rodzinnego
Wyznaczono termin wysłuchania albo rozprawy i nie wiadomo, jak przebiega
Sąd rozważa umieszczenie dziecka w ośrodku poza domem
Orzeczenie sądu rodzinnego budzi sprzeciw
Toczy się sprawa o demoralizację, choć nie doszło do żadnego czynu zabronionego
Kiedy sprawą zajmuje się sąd rodzinny
Postępowanie w sprawie nieletniego może toczyć się w dwóch sytuacjach, które warto od siebie odróżnić, bo mają różny przebieg i różne konsekwencje.
Czyn karalny – dziecko dopuściło się zachowania, które u osoby dorosłej byłoby przestępstwem albo wykroczeniem. Sąd rodzinny nie orzeka wtedy o winie i karze w rozumieniu prawa karnego, tylko o środkach wychowawczych albo poprawczych.
Demoralizacja – postępowanie dotyczy zachowań, które same w sobie nie są czynem zabronionym: wagarów, ucieczek z domu, używania alkoholu lub substancji odurzających, zachowań zagrażających dziecku. Sprawa trafia do sądu najczęściej ze szkoły, z ośrodka pomocy albo z policji.
Postępowanie dotyczy osób, które nie ukończyły osiemnastu lat, przy czym w sprawach o czyn karalny stosuje się dodatkowo dolną granicę wieku. Ustalenie, w jakim trybie toczy się sprawa i jakie przepisy mają zastosowanie, jest pierwszą rzeczą, którą sprawdzam – od tego zależy wszystko dalsze.
W czym pomagam
Ustalenie, w jakim trybie toczy się sprawa i co z tego wynika dla dziecka
Reprezentacja nieletniego w toku całego postępowania przed sądem rodzinnym
Udział w wysłuchaniu nieletniego i w pozostałych czynnościach
Doradztwo dla rodziców – co mogą i czego nie powinni robić na tym etapie
Wnioski dowodowe, w tym o opinię biegłych i o dowody z dokumentów szkolnych i środowiskowych
Sprawy dotyczące umieszczenia dziecka w ośrodku poza domem – także wnioski o zmianę takiego środka
Wnioski o zmianę lub uchylenie zastosowanego środka w toku jego wykonywania
Środki odwoławcze od orzeczeń sądu rodzinnego
Sprawy, w których postępowanie nieletniego łączy się ze sprawą o władzę rodzicielską lub o kontakty
Jak przebiega sprawa
01
Wpłynięcie sprawy do sądu
Informacja trafia do sądu rodzinnego – najczęściej z policji, ze szkoły albo z ośrodka pomocy społecznej. Rodzice dowiadują się o tym zwykle z pisma sądowego.
02
Ustalenie okoliczności
Sąd zbiera informacje o dziecku i o jego sytuacji: wywiad środowiskowy kuratora, opinia ze szkoły, niekiedy opinia biegłych. To etap, na którym powstaje obraz dziecka, którym sąd będzie się kierował – i na którym najłatwiej ten obraz uzupełnić o rzeczy pominięte.
03
Wysłuchanie nieletniego
Sąd rozmawia z dzieckiem. Przebieg tej czynności różni się od przesłuchania w sprawie karnej – jest dostosowany do wieku i sytuacji dziecka.
04
Rozprawa albo posiedzenie
Sąd rozpoznaje sprawę i decyduje, czy zastosować środek, a jeżeli tak – jaki. Rodzice biorą w tym udział.
05
Orzeczenie i jego wykonywanie
Zastosowany środek jest wykonywany przez określony czas i podlega kontroli sądu. Można wnioskować o jego zmianę albo uchylenie, jeżeli sytuacja dziecka się zmieniła – o czym rodzice często nie wiedzą.
06
Odwołanie
Od orzeczenia sądu rodzinnego przysługuje środek odwoławczy, z zachowaniem terminu wskazanego w pouczeniu.
Co może orzec sąd rodzinny
Katalog środków jest szeroki, a różnica między jego początkiem a końcem jest ogromna – od upomnienia po umieszczenie dziecka poza domem. To, który środek zostanie zastosowany, zależy nie tylko od samego czynu, ale też od sytuacji rodzinnej, postawy dziecka i tego, co uda się w postępowaniu wykazać.
Upomnienie
Zobowiązanie do określonego postępowania – na przykład do naprawienia szkody, przeproszenia, podjęcia nauki lub leczenia
Nadzór odpowiedzialny rodziców albo opiekuna
Nadzór kuratora sądowego
Skierowanie do ośrodka kuratorskiego lub do organizacji zajmującej się pracą z młodzieżą
Umieszczenie w ośrodku wychowawczym
Umieszczenie w zakładzie poprawczym – środek najdalej idący, stosowany w najpoważniejszych sprawach
Co ma znaczenie dla sądu poza samym czynem
Sytuacja rodzinna i to, czy dziecko ma w domu oparcie
Zachowanie po zdarzeniu, w tym naprawienie szkody
Nauka, frekwencja i opinia ze szkoły
Wcześniejsze postępowania, jeżeli się toczyły
Gotowość rodziców do współpracy z sądem i kuratorem
Rola rodziców w postępowaniu
Rodzice nie są w tej sprawie obserwatorami. Uczestniczą w postępowaniu, są wysłuchiwani przez sąd, a ich postawa i sytuacja rodzinna są jednym z elementów branych pod uwagę przy wyborze środka. Sąd ocenia nie tylko dziecko, ale też to, jakie ma ono oparcie.
W praktyce oznacza to dwie rzeczy. Po pierwsze – warto wiedzieć wcześniej, jak wygląda wywiad środowiskowy i czego dotyczy. Po drugie – reakcja rodziców tuż po zdarzeniu bywa istotniejsza niż samo zdarzenie. To jest moment, w którym najczęściej pomagam: zanim ktokolwiek złoży wyjaśnienia i zanim zapadną decyzje, których później nie da się cofnąć.
Co przygotować przed rozmową
Pisma z sądu rodzinnego, policji lub szkoły – wraz z kopertami
Sygnatura sprawy, jeżeli jest znana
Informacja, czy dziecko było już wysłuchiwane i w jakich okolicznościach
Informacja o wcześniejszych postępowaniach, jeżeli się toczyły
Opinie ze szkoły, dokumentacja pedagoga lub psychologa, jeżeli są dostępne
Informacja o sytuacji rodzinnej – kto sprawuje władzę rodzicielską, czy toczy się sprawa rozwodowa lub o kontakty
Wyznaczone terminy
Nie masz jeszcze żadnych dokumentów? Skontaktuj się mimo to – rozmowa ma sens także wtedy, gdy sprawa dopiero się zaczyna.
Najczęstsze pytania
Nie ma tu Twojego pytania? Zadzwoń: 507 111 274 albo napisz – odpowiem.
Czy moje dziecko będzie miało „kartotekę”?
Postępowanie w sprawie nieletniego nie kończy się skazaniem w rozumieniu prawa karnego i nie prowadzi do wpisu w rejestrze karnym. Informacje o sprawie są jednak gromadzone przez sąd i mogą mieć znaczenie w razie kolejnego postępowania.
Czy dziecko może trafić do zakładu poprawczego?
Jest to najdalej idący środek i sąd sięga po niego w najpoważniejszych sprawach. W większości spraw stosowane są środki łagodniejsze – od upomnienia po nadzór kuratora. To, co realnie wchodzi w grę, da się ocenić dopiero po zapoznaniu się z aktami, ale wielu rodziców zakłada najgorszy scenariusz bez podstaw.
Czy potrzebny jest adwokat, skoro to nie sprawa karna?
Nie jest obowiązkowy. Ma jednak znaczenie na etapie, na którym sąd zbiera informacje o dziecku – bo wtedy powstaje obraz, na podstawie którego zapadnie rozstrzygnięcie. Później można się odwoływać, ale trudniej zmienić to, co zostało już ustalone.
Czy muszę być obecny przy wysłuchaniu dziecka?
Rodzice uczestniczą w postępowaniu, a szczegóły dotyczące poszczególnych czynności zależą od sytuacji i decyzji sądu. Omówię to w odniesieniu do konkretnej sprawy.
Sprawa dotyczy dziecka, które zostało skrzywdzone – czy to ta sama procedura?
Nie, to zupełnie inna sytuacja. Jeżeli dziecko jest osobą pokrzywdzoną, sprawa toczy się w postępowaniu karnym, a dziecko ma w nim własne uprawnienia i wymaga reprezentacji. Opisuję to na stronie Pokrzywdzony przestępstwem – w części o reprezentacji dziecka.
Czy zastosowany środek można zmienić?
Tak, w toku wykonywania środka można wnioskować o jego zmianę albo uchylenie, jeżeli zmieniła się sytuacja dziecka. To jedna z rzeczy, o których rodzice najczęściej nie wiedzą.
Ile kosztuje prowadzenie takiej sprawy?
Wynagrodzenie ustalam przed rozpoczęciem pracy – zależy od tego, czy sprawa jest na etapie postępowania wyjaśniającego, czy już przed sądem, oraz od liczby posiedzeń. Koszt pierwszej porady poznasz przy umawianiu wizyty.
Czy kancelaria prowadzi sprawy poza Opolem?
Tak. Sprawę nieletniego prowadzi zwykle sąd rodzinny właściwy dla miejsca zamieszkania nieletniego, więc nie zawsze jest to sąd w Opolu. Prowadzę takie sprawy w całej Polsce.
Inne sprawy, w których pomagam
Opisz sytuację w kilku zdaniach
Nie trzeba tłumaczyć, jak do tego doszło. Wystarczy, na jakim etapie jest sprawa i co przyszło z sądu albo z policji – odpowiem, co można zrobić i czego spodziewać się dalej. Odpowiadam najpóźniej następnego dnia roboczego.
507 111 274 · pon.–pt. 9:00–16:30 · [email protected]